3 қыркүйек – қазақы тазы мен төбет күні

3 қыркүйекте Қазақстанда Қазақы тазы мен төбет күні алғаш рет аталып өтеді. Бұл дата 2024 жылы қазақ тазысының Халықаралықкинологиялық федерация (FCI) тарапынаналдын ала танылғанткүніне орай белгіленді.

2024 жылғы 3 қыркүйекте Амстердамда FCI қазақ тазысын алдын ала тану туралы шешімқабылдады. Тұқымға №372 халықаралықстандарт бекітіліп, Қазақстан оның шыққанелі ретінде танылды.

Қазақ тазысы ғасырлар бойы халқымыздың тұрмыс-тіршілігімен бірге жасасып, дәстүрлі аңшылықта пайдаланылған. Ұлттықтұқымды сақтау және оны халықаралықдеңгейде таныту жұмыстары соңғыжылдары мемлекеттік деңгейде қолғаалынды.

2022 жылы Мемлекет басшысыҚасым-Жомарт Тоқаев ұлттық тұқымдысақтау және оны халықаралық деңгейдетаныту жөнінде міндет қойды. 2023 жылыосы бағыттағы заңнамалық негіз қалыптастырылды.

«Тазыны бүгінгі күнге жеткізген – оны ұрпақтан ұрпаққа сақтап келгенаңшылардың, селекционерлердің, кинологтардың, ит иелері мен жанашыразаматтардың еңбегі. Халықаралық деңгейде танылу – үлкен нәтиже. Бірақ біздің жұмысымыз мұнымен аяқталмайды. Еңбастысы – тазының тұқымдықерекшеліктерін, генетикалық қорын, табиғижәне жұмыс қасиеттерін сақтап, келесіұрпаққа жеткізу», – деді Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев.

Бүгінде Қазақстан кинологтар одағының Бірыңғай асыл тұқымдық кітабында төртмыңға жуық тазы тіркелген. Өңірлердеиттердің шығу тегі туралы мәліметтердіжинау, асыл тұқымдық есеп жүргізу жәнетұқымдық қасиеттерін сақтау жұмыстарыжалғасуда.

Қазақ тазысын халықаралық деңгейдетаныту жұмыстары да жалғасып келеді. 2025 жылы Хельсинкиде өткенДүниежүзілік иттер көрмесінде тұқымныңресми таныстырылымы өтті. 2026 жылғы маусымда Болоньядағы World Dog Show көрмесіне Қазақстаннан 12 тазы қатысты.

Сонымен қатар Жетісу облысында Қазақыит тұқымдарының ұлттық орталығыныңғимараты салынып жатыр. Құрылысдемеушілердің қолдауымен, облысәкімдігінің ұйымдастыруымен жүргізілуде.

Орталықта таза тұқымды иттерді ұстау және өсіру, олардың шығу тегін тіркеу, Бірыңғайтұқым-тегі кітабын жүргізу, сондай-ақкинология саласындағы мамандардыдаярлау көзделген. Мұнда сынақтар, көрмелер, байқаулар мен жарыстар да ұйымдастырылады.

Биыл 20 ақпанда Үкімет қаулысыменҚазақы ит тұқымдарын сақтау және өсімінмолайту жөніндегі 2026–2036 жылдарғаарналған кешенді жоспар бекітілді. Құжаталдағы он жылда осы бағыттағы жұмыстарды мемлекеттік және үкіметтікемес ұйымдардың қатысуыменжалғастыруды көздейді.

Қазақ тазысының FCI тарапынан алдын ала танылуы – жұмыстың соңғы кезеңі емес. Алда тұқымның тұрақтылығын бірнеше буынбойы бақылау, генетикалық алуандығын, денсаулығын және өзіне тән табиғиқасиеттерін сақтау міндеті тұр.

3 қыркүйек – қазақ тазысының халықаралық деңгейде танылғанын айғақтайтын ғанаемес, ұлттық тұқымды сақтап, келесіұрпаққа жеткізудің маңызын еске салатынкүн.